تقویم و تاریخ امروز با تعطیلات رسمی

تاریخ‌ها از کجا می‌آیند؟

تاریخ قمری هر روز و فهرست تعطیلات رسمی از مرکز تقویم دانشگاه تهران می‌آید. تقویم سالانه را همین مرکز منتشر می‌کند. تقویم ۱۴۰۵ خودش را «تقویم رسمی کشور» می‌نامد و روی جلدش «نسخه نهایی» آمده است. مناسبت‌های آن مصوب شورای فرهنگ عمومی کشور است.

ابزار سال‌هایی را که فهرستشان را دارد این‌طور می‌نویسد: «سال‌هایی که فهرستشان را داریم: ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵.»

برای ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ دو فایل از مرکز داده شده‌اند: تقویم کامل، که هر روز در آن یک سطر دارد، و برگهٔ تعطیلات رسمی. فایل‌های ۱۴۰۵ Calendar-1405.pdf و Holiday-1405.pdf و فایل‌های ۱۴۰۴ Calendar-1404.pdf و Holiday-1404.pdf هستند. این فایل‌ها را در ۱۶ آبان ۱۴۰۵ (۷ نوامبر ۲۰۲۶) خوانده‌ایم.

در ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵، روز هفته و تاریخ میلادی هر ۳۶۵ روز را با حساب تاریخ همین سایت سنجیده‌ایم و هیچ روزی فرق نداشت. ۲۶ تعطیلی هر کدام از این دو سال را هم با جدول روزها سنجیده‌ایم و اختلافی نبود.

سالی که فهرستش در ابزار نیست فقط ماه، روزهای هفته و جمعه‌ها را دارد. برای آن تاریخ قمری و تعطیلی نشان داده نمی‌شود و ابزار ماه‌های قمری را با الگوی ۲۹ یا ۳۰ روز ادامه نمی‌دهد. اگر بازهٔ روز کاری شما به چنین روزی برسد، حساب نمی‌کند و می‌نویسد: «برای این بازه فهرست رسمی تعطیلات نداریم (هنوز منتشر نشده یا ابزار آن را ندارد). به‌جای حدس زدن، چیزی نشان نمی‌دهیم.»

کارینای (KarinAI) این ابزار را ساخته و به مرکز تقویم یا نهادی دولتی وابسته نیست.

چرا تاریخ قمری ممکن است یک روز فرق کند؟

در تقویم قمری هلالی، ماه با دیدن هلال شروع می‌شود. به نوشتهٔ صفحهٔ «هجری قمری» مرکز، روز اول هر ماه را دیدن هلال نو در عصر بیست‌ونهم یا سی‌ام ماه پیش مشخص می‌کند؛ برای همین هر ماه ۲۹ یا ۳۰ روز است. همان صفحه می‌گوید یک روز اختلاف در دیدن هلال به یک روز اختلاف میان کشورهای اسلامی می‌انجامد، و یک تقویم «قراردادی» با ماه‌های ثابت هم نام می‌برد که به بررسی نویسندهٔ همان صفحه در ۱۵۳ سال قمری (۱۲۵۷ تا ۱۴۰۹)، آغاز ماه در آن در ۳۵٫۳۵ درصد ماه‌ها یک روز با تقویم هلالی فرق داشته است.

صفحهٔ «هجری قمری» مرکز روشی را شرح می‌دهد که کارشناسان برای پیش‌بینی دیده شدن هلال به کار می‌برند: از روی جای ماه و خورشید پیش‌بینی می‌کنند که هلال در عصر بیست‌ونهم دیده می‌شود یا نه. در آن صفحه نیامده که تقویم سالانه دقیقاً با همین روش ساخته شده است. فایل‌های تقویم ۱۴۰۵ هم در آبان ۱۴۰۴، پیش از شروع سال، ساخته شده‌اند، پس تاریخ‌ها و تعطیلی‌هایش همان است که از پیش چاپ شده. نمی‌دانیم بعد از دیدن هلال چیزی جابه‌جا شده یا نه: صفحهٔ «رصدهای ثبت‌شده» مرکز در ۱۶ آبان ۱۴۰۵ خالی بود.

ابزار همان تاریخ چاپ‌شده را نشان می‌دهد. زیر هر تاریخ قمری، هر تعطیلی قمری و هر جواب روز کاری که تعطیلی قمری در آن باشد، این یادداشت می‌آید:

تاریخ قمری از تقویم ۱۴۰۵ مرکز تقویم دانشگاه تهران است. آغاز ماه قمری با دیدن هلال مشخص می‌شود و ممکن است یک روز جابه‌جا شود.

این یادداشت از ماست. در فایل‌های ۱۴۰۴ و ۱۴۰۵ مرکز، نه در تقویم کامل و نه در برگهٔ تعطیلات، جمله‌ای دربارهٔ جابه‌جا شدن تاریخ یا تعطیلی بعد از دیدن هلال پیدا نکردیم.

از روی نام مناسبت‌های برگهٔ ۱۴۰۵ می‌شود شمرد کدام تعطیلی‌ها به تاریخ قمری بستگی دارند. این دسته‌بندی از ماست و برگه آن را نشان نمی‌دهد. ابزار کنار هر تعطیلی قمری برچسب «قمری» می‌گذارد و در جواب روز کاری می‌نویسد چند تعطیلی بازه این‌طورند.

از این ۱۹ تعطیلی، ۱۶ تا فقط مناسبت قمری‌اند و ۳ تا دو مناسبت دارند، یکی قمری و یکی شمسی: عید فطر با نوروز (۱ و ۲ فروردین) و غدیر با ۱۴ خرداد. ۷ تعطیلی دیگر فقط به تقویم شمسی بستگی دارند، مثل ۳ و ۴ فروردین، ۱۵ خرداد و ۲۲ بهمن.

تعطیلات رسمی هر سال به ترتیب تاریخ

هر ردیف روز هفته، تاریخ شمسی و میلادی، تاریخ قمری (جایی که برگه چاپ کرده) و دلیل تعطیلی را دارد. جدول از همان داده‌ای ساخته می‌شود که ابزار با آن کار می‌کند.

کلمه‌ها و عددهای دلیل‌ها همان است که روی برگهٔ مرکز چاپ شده؛ فقط فاصله‌ها و نشانه‌گذاری یکدست شده‌اند (برگهٔ ۱۴۰۴ در ردیف ۵ «عید سعید فطر» را بی‌فاصله چاپ کرده). مثلاً برگه ۲۲ مرداد ۱۴۰۵ را با «آخر صفر» نوشته، نه با عدد روز.

بین‌تعطیلی چیست و چطور پیدا می‌شود؟

بین‌تعطیلی یک روز کاری تکی است که میان دو روز تعطیل مانده و دست‌کم یکی از آن دو تعطیل رسمی است، مثل پنجشنبه‌ای که بین یک چهارشنبهٔ تعطیل رسمی و جمعه است. ابزار همین روزها را پیدا می‌کند و تعطیلی‌های پشت سر هم را هم، یعنی دست‌کم سه روز تعطیل پشت سر هم که یک تعطیل رسمی در آن‌ها باشد.

«روز تعطیل» یعنی آخر هفته‌ای که شما انتخاب کرده‌اید یا تعطیل رسمی. آخر هفته به‌طور پیش‌فرض «جمعه» است و می‌توانید «پنجشنبه و جمعه» را بزنید. مرکز تقویم از روزهای هفته فقط جمعه را قرمز چاپ می‌کند و پنجشنبه را قرمز نمی‌کند؛ در فهرست مرکز، پنجشنبه فقط وقتی تعطیل است که یکی از تعطیلات رسمی روی آن بیفتد. پس تعطیل بودن همهٔ پنجشنبه‌ها انتخاب خود شماست، نه چیزی از فهرست. جواب‌ها با این انتخاب عوض می‌شوند.

مثالی از خود ابزار برای پنجشنبه ۳ دی ۱۴۰۵، اجراشده در ۱۶ آبان ۱۴۰۵؛ جواب به آخر هفته‌ای که انتخاب می‌کنید بستگی دارد:

• با آخر هفتهٔ «جمعه»، ۳ دی یک بین‌تعطیلی است: «بین چهارشنبه ۲ دی (تعطیل رسمی) و جمعه ۴ دی (آخر هفته)»، با برچسب «قمری».
• با «پنجشنبه و جمعه»، ۳ دی خودش آخر هفته است و بین‌تعطیلی نیست. به‌جایش تعطیلی ۳ روزه‌ای پیدا می‌شود، از چهارشنبه ۲ دی ۱۴۰۵ تا جمعه ۴ دی ۱۴۰۵، با این تعطیل رسمی: «ولادت حضرت امام علی علیه السلام (۲۳ سال قبل از هجرت)»، با برچسب «قمری».

تعطیلی‌ای که روی آخر هفته بیفتد، روز تعطیل تازه‌ای نمی‌آورد و ابزار کنار تعطیلی بعدی همین را می‌نویسد. برای ۲۲ آبان ۱۴۰۵ می‌نویسد «جمعه است و روز تعطیل اضافه ندارد» و برای ۲ دی ۱۴۰۵ «یک روز تعطیل اضافه می‌آورد».

روز کاری چطور شمرده می‌شود؟

ابزار روزهای بازه را می‌شمارد و آخر هفته و تعطیلی‌های رسمی را از آن کم می‌کند. آنچه می‌ماند «روز کاری» این ابزار است. فهرست رسمی نمی‌گوید اداره، بانک یا شرکت شما آن روز باز است یا نه. روز اول و روز آخر هر دو شمرده می‌شوند، مثل عدد «با شمردن روز اول و روز آخر» در صفحهٔ فاصله بین دو تاریخ.

حساب ۱ تا ۱۳ فروردین ۱۴۰۵ با آخر هفتهٔ جمعه، قدم‌به‌قدم همان‌طور که ابزار زیر نتیجه می‌نویسد:

ابزار این شش تعطیلی را با دلیلی که مرکز چاپ کرده، زیر نتیجه می‌نویسد:

• شنبه ۱ فروردین ۱۴۰۵: عید سعید فطر - آغاز نوروز (قمری)
• یکشنبه ۲ فروردین ۱۴۰۵: تعطیل به مناسبت عید سعید فطر - عید نوروز (قمری)
• دوشنبه ۳ فروردین ۱۴۰۵: عید نوروز
• سه‌شنبه ۴ فروردین ۱۴۰۵: عید نوروز
• چهارشنبه ۱۲ فروردین ۱۴۰۵: روز جمهوری اسلامی ایران
• پنجشنبه ۱۳ فروردین ۱۴۰۵: روز طبیعت

بعد از فهرست، ابزار می‌نویسد: «۲ تا از ۶ تعطیلی این بازه به تاریخ قمری بستگی دارد.» و چون تعطیلی قمری در بازه هست، همان یادداشت قمری بالا هم زیرش می‌آید.

با آخر هفتهٔ «پنجشنبه و جمعه» همین بازه ۵ روز کاری است، چون پنجشنبه ۶ فروردین هم آخر هفته می‌شود. ۱۳ فروردین هم پنجشنبه است، ولی چون تعطیل رسمی است، فقط یک بار کم می‌شود. ابزار می‌نویسد: «۱ تعطیل رسمی هم روی پنجشنبه‌ها و جمعه‌ها افتاده است؛ آن‌ها یک بار، جزو آخر هفته، شمرده شده‌اند و دوباره کم نمی‌شوند.» و نتیجه را این‌طور می‌نویسد: «۱۳ منهای ۳ منهای ۵ می‌شود ۵ روز کاری.»

وقتی بازه هنوز تمام نشده باشد، بعد از جواب دکمهٔ «برای این روزها برنامه بریزید» می‌آید. شما را به چت رایگان کارینای می‌برد و درخواستی آماده در کادر پیام می‌گذارد؛ آن را خودتان می‌فرستید.